Pytanie „IKE czy ZUS” słyszę najczęściej od osób po trzydziestce, które właśnie pierwszy raz policzyły, ile im zostanie na emeryturze. Odpowiedź zaczyna się od sprostowania: to nie jest wybór między jednym a drugim. ZUS jest obowiązkowy i nikt z niego nie rezygnuje. Pytanie brzmi, czy oprócz ZUS robisz cokolwiek jeszcze.
Poniżej masz liczby, z których wynika, dlaczego to pytanie w ogóle powstało, i konkretne zasady IKE: co daje, co kosztuje i kiedy przestaje się opłacać.
- Według prognozy ZUS emerytura w relacji do ostatniej pensji spadnie z 54,2 procent w 2026 roku do 29 procent w 2060.
- ZUS jest obowiązkowy, IKE dobrowolne. Jedno nie zastępuje drugiego.
- IKE zwalnia z 19-procentowego podatku od zysków, jeśli wypłacisz środki po 60 roku życia i wpłacałeś w co najmniej 5 latach.
- Limit wpłat na IKE w 2026 roku to 28 260 zł. Niewykorzystana część przepada z końcem roku.
Ile realnie da ZUS
Wskaźnik, który to pokazuje, nazywa się stopą zastąpienia. To relacja pierwszej emerytury do ostatniej pensji. Dziś wynosi około 54 procent, czyli przeciętny emeryt dostaje mniej więcej połowę tego, co zarabiał na koniec pracy.
Te wartości pochodzą z raportu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych „Prognoza wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2080 roku”. Po drodze jest jeszcze 52,1 procent w 2030 roku i 34,4 procent w 2050. Dla osoby, która ma dziś 35 lat i przejdzie na emeryturę około 2055 roku, oznacza to świadczenie na poziomie mniej więcej jednej trzeciej ostatniego wynagrodzenia.
Powód nie jest tajemnicą ani niczyją winą. Żyjemy dłużej, a wynagrodzenia rosną szybciej, niż waloryzowane są emerytury. Do tego mniej osób pracuje na każdego emeryta. System, w którym składki pracujących finansują dzisiejsze świadczenia, przy takiej demografii musi dawać coraz mniejszy procent pensji.
Czego te liczby nie oznaczają: emerytury nie będą niższe w złotówkach niż dziś i ZUS nie przestanie ich wypłacać. Będą rosły wolniej niż płace. Różnica między tym, co zarabiasz, a tym, co dostaniesz, po prostu się powiększy.
Czym jest IKE i co realnie daje
IKE, czyli Indywidualne Konto Emerytalne, to dobrowolne konto w trzecim filarze. Zakładasz je sam, wpłacasz ile chcesz w granicach rocznego limitu i sam decydujesz, w jakiej formie trzymasz środki: na rachunku bankowym, w funduszu, na rachunku maklerskim albo w ubezpieczeniu na życie z częścią inwestycyjną.
Bez podatku od zysków
Wypłata po 60 roku życia (albo po 55, jeśli masz wcześniejsze uprawnienia emerytalne) jest zwolniona z 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych. Warunek: wpłaty w co najmniej 5 dowolnych latach.
To Twoje pieniądze
Środki możesz wypłacić w każdej chwili. Wcześniejsza wypłata oznacza tylko utratę ulgi, czyli podatek od wypracowanego zysku. Wpłacony kapitał zostaje Twój.
Dziedziczenie bez podatku
Możesz wskazać osobę uposażoną. Środki przekazane po Twojej śmierci są zwolnione i z podatku od zysków, i z podatku od spadków i darowizn.
Limit roczny, bez przenoszenia
W 2026 roku możesz wpłacić do 28 260 zł. Czego nie wpłacisz w tym roku, nie nadrobisz w następnym. Limit liczy się od nowa.
IKE nie jest przy tym receptą na pewny zysk. Jeśli wybierzesz formę z ekspozycją na giełdę, wartość konta może w krótkim okresie spaść. ZUS takiego wahania nie ma, tylko daje coraz mniejszy procent pensji. To są dwa różne rodzaje ryzyka, nie jedno lepsze i jedno gorsze.
Dlaczego to nie jest wybór albo-albo
Ze składek do ZUS nie da się zrezygnować, jeśli pracujesz na etacie albo prowadzisz działalność. To nie kwestia decyzji, tylko przepisów. IKE działa obok, nie zamiast.
W praktyce sensowna kolejność wygląda tak: ZUS zapewnia podstawę, której nie musisz pilnować, a trzeci filar odpowiada za różnicę między tą podstawą a życiem na poziomie, do którego się przyzwyczaisz. Im wcześniej zaczniesz, tym mniejszą kwotę miesięcznie trzeba odkładać, żeby tę różnicę pokryć. To jedyna zmienna, na którą masz realny wpływ, bo na demografię i waloryzację nie masz żadnego.
IKE czy IKZE: krótka różnica
To osobne pytanie, które najczęściej pada zaraz po pierwszym. Oba konta są dobrowolne i możesz mieć je jednocześnie.
- IKE daje korzyść na końcu: wypłata po 60 roku życia bez podatku od zysków. Przy wpłacie nic nie odliczasz.
- IKZE daje korzyść od razu: wpłaty odliczasz od podstawy opodatkowania w rocznym zeznaniu. Przy wypłacie po 65 roku życia płacisz zryczałtowany podatek 10 procent.
Limity na 2026 rok są różne dla obu kont, a przy IKZE zależą jeszcze od tego, czy prowadzisz działalność. Zebrałam je razem ze źródłem w osobnym wpisie: limity wpłat na IKE i IKZE w 2026 roku. Jeśli zastanawiasz się, które konto wybrać najpierw, opisałam to w tekście IKE czy IKZE: co wybrać.
Od czego zacząć, jeśli masz 35 albo 45 lat
Najczęściej słyszę pytanie, ile trzeba odkładać. Odpowiadam, że to zła kolejność. Najpierw ustalmy, jaką różnicę chcesz pokryć, bo dopiero z niej wynika kwota.
Trzy rzeczy, od których zaczynam rozmowę:
- Ile lat dzieli Cię od emerytury. Przy 30 latach i przy 15 latach to są dwie różne drogi, nie ta sama z inną kwotą.
- Czy masz już cokolwiek odłożone. Pracownicze plany kapitałowe, oszczędności, mieszkanie na wynajem. To zmienia rachunek.
- Czy potrzebujesz ulgi podatkowej teraz, czy spokoju później. Przy wyższych dochodach odliczenie z IKZE bywa odczuwalne od razu.
Dopiero po tych trzech odpowiedziach ma sens rozmowa o konkretnej kwocie i formie konta. Zanim ją zaproponuję, sprawdzam też, czy w Twojej sytuacji IKE w ogóle jest najlepszym pierwszym krokiem. Czasem nie jest. Więcej o samym mechanizmie kont emerytalnych zebrałam na stronie emerytura, IKE i IKZE.
Czy zakładając IKE rezygnuję ze składek do ZUS?
Nie. To dwa oddzielne systemy. Składki do ZUS odprowadzasz obowiązkowo z umowy o pracę albo z działalności i nie masz na to wpływu. IKE zakładasz i zasilasz dobrowolnie, niezależnie od ZUS.
Ile mogę wpłacić na IKE w 2026 roku?
Limit wpłat na IKE w 2026 roku wynosi 28 260 zł. To trzykrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, ogłaszana co roku w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Niewykorzystanej części nie przenosisz na kolejny rok.
Co się stanie z pieniędzmi na IKE, jeśli umrę przed emeryturą?
Nie przepadają. Możesz wskazać osobę uposażoną, która otrzyma zgromadzone środki. Takie przekazanie jest zwolnione z podatku od zysków kapitałowych oraz z podatku od spadków i darowizn. Bez wskazania uposażonego środki wchodzą do masy spadkowej.
Czy mogę wypłacić pieniądze z IKE wcześniej?
Tak, w każdej chwili. Wypłata przed 60 rokiem życia (lub przed 55, jeśli masz wcześniejsze uprawnienia emerytalne) oznacza zapłatę 19-procentowego podatku od wypracowanego zysku. Tracisz wtedy główną korzyść konta, ale nie wpłacony kapitał.
Od jakiego wieku można założyć IKE?
Od 16 roku życia. Górnej granicy nie ma. Nawet zakładając konto po pięćdziesiątce, można skorzystać ze zwolnienia podatkowego, o ile wpłaty obejmą co najmniej 5 lat kalendarzowych, a wypłata nastąpi po 60 roku życia.
Czy mogę mieć więcej niż jedno IKE?
Nie. Jedna osoba może mieć jedno konto IKE. Możesz je natomiast przenieść do innej instytucji, jeśli zmienisz zdanie co do formy oszczędzania.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej analizy podatkowej ani decyzji w konkretnej sprawie. Prognozy stopy zastąpienia pochodzą z raportu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych „Prognoza wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2080 roku” i mogą się zmieniać wraz z kolejnymi aktualizacjami. Limit wpłat na IKE obowiązuje w 2026 roku i co roku ogłaszany jest na nowo. Zakres i warunki konkretnej umowy, w tym składki, ustalane są indywidualnie i opisane w dokumentach dostępnych przed jej podpisaniem.
Źródła (pokaż 4)
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych: prognozy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym „Prognoza wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2080 roku"
- Interia Wydarzenia: stopa zastąpienia według prognozy ZUS, wartości na lata 2026, 2030, 2040, 2050 i 2060
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: limit wpłat na IKE
- Komisja Nadzoru Finansowego: opracowania o rynku emerytalnym, dane o liczbie kont IKE i IKZE